“Merynos nie gryzie - to taka grzeczna owca”
O tym, dlaczego wybrałem wełnę merino i irlandzką przędzę Donegal.
Zatem – czy wełna gryzie?
Na to pytanie można by odpowiedzieć jednym zdaniem:
Nie – sama wełna nie gryzie.
Jestem jednak pewien, że taka odpowiedź stoi w sprzeczności z powszechnym przekonaniem na temat wełny, a także – co trudno ukryć – z doświadczeniem wielu osób, które kiedyś nosiły niektóre wełniane swetry.
Śpieszę więc z wyjaśnieniem.
To nie włókno owczej wełny samo w sobie wywołuje uczucie „gryzienia”, a tym bardziej nie jest ono tożsame z alergią. O tym, jak odbieramy tkaninę na skórze, decyduje przede wszystkim sposób kontaktu pojedynczych włókien z naszą skórą. Na ten komfort wpływa kilka czynników¹²:
- średnica włókien, z których wykonano przędzę,
- jakość i charakter runa,
- sposób przędzenia i skrętu przędzy,
- konstrukcja tkaniny lub dzianiny,
- grubość zastosowanej przędzy.
W praktyce przekłada się to na liczbę oraz charakter końcówek włókien wystających z powierzchni przędzy, a następnie gotowej tkaniny lub dzianiny. To właśnie one odpowiadają za odczucie określane jako „gryzienie”. Co ciekawe, zjawisko to nie jest zarezerwowane wyłącznie dla wełny – w różnym stopniu może dotyczyć również innych włókien.¹²
Wełna merino, pozyskiwana od owiec rasy merynos, wyróżnia się przede wszystkim bardzo cienkimi włóknami. Dla porównania przedstawiam wykonane przeze mnie zdjęcia mikroskopowe (w ciemnym polu), pokazujące różnicę pomiędzy włóknami wełny merynosów a grubszą wełną innych ras.
lewa: wełna nie-merino, prawa: merino
W przypadku tkanin przeznaczonych do noszenia bezpośrednio na skórze cienkie włókna mają ogromne znaczenie. Badania pokazują, że to właśnie średnica włókien jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na odczuwanie „gryzienia”.¹² Mniejsza liczba sztywnych, wystających końcówek oraz ich niewielka średnica sprawiają, że kontakt materiału ze skórą jest znacznie przyjemniejszy.
W niektórych zastosowaniach delikatna wełna merino może być odbierana jako równie miękka, a nawet delikatniejsza od kaszmiru.³
Posiada przy tym szereg właściwości, które sprawiają, że od wieków pozostaje jednym z najbardziej cenionych włókien naturalnych¹:
- miękkość,
- higroskopijność – potrafi pochłaniać parę wodną, pozostając przy tym sucha w dotyku,
- oddychalność i termoregulację – pomaga utrzymać komfort zarówno zimą, jak i latem,
- mniejszą podatność na zatrzymywanie nieprzyjemnych zapachów.
To właśnie dlatego od początku wiedziałem, że chcę pracować z wełną merino. Pozostawało jednak pytanie: którą przędzę wybrać?
Po wielu próbach zdecydowałem się na przędzę Donegal z wełny merino, wytwarzaną w północno-zachodniej Irlandii, w miejscowości Kilcar. Runo pochodzi od starannie wyselekcjonowanych hodowców z Irlandii, Australii i Nowej Zelandii.
Urzekł mnie sposób jej przędzenia. Nici są naturalnie nierówne, pełne charakteru i przypominają przędzę wykonaną na kołowrotku. Charakterystyczny melanż oraz drobne kolorowe nepsy tworzą efekt znany jako Donegal Tweed, od ponad wieku kojarzony z irlandzkim tkactwem.
Dodatkowo jest to przędza jednonitkowa, dzięki której mogę uzyskać tkaniny miękkie, delikatne i o pełnym chwycie – czyli takim, który daje poczucie objętości, sprężystości i przyjemnej mięsistości w dłoni.
To właśnie z tej przędzy powstają wełniane tkaniny w mojej pracowni.
Ręcznie nawinięte szpulki
Dobór materiału jest dla mnie równie ważny jak dobór splotu czy kolorów. To właśnie od niego zaczyna się każda moja tkanina.
Tworzę z wełny merino ręcznie tkane szale, szaliki i inne tkaniny użytkowe oraz artystyczne - zajrzyj tutaj. Chciałem połączyć własny język twórczy – oparty na kolorze, splocie i strukturze – z materiałem, którego właściwości użytkowe dorównują jego urodzie. Dzięki temu moje tkaniny nie tylko mają swój niepowtarzalny charakter, ale są również przyjemne w codziennym użytkowaniu i stworzone z myślą o tym, by służyć przez wiele lat.
¹ Doyle, E.K. i in. (2021). The science behind the wool industry: The importance and value of wool production from sheep. Fibers, 9(5), 32.
² McGregor, B.A. i in. (2013). Relationship between wearer prickle response with fibre and garment properties and Wool ComfortMeter assessment. The Journal of The Textile Institute, 104(6), 618–627.
³ McGregor, B.A. i in. (2014). Relationships between wearer assessment and the instrumental measurement of the handle and prickle of knitted wool fabrics. Textile Research Journal.